What size are your kidney stones? Know before surgery!
तुमचा किडनी स्टोन (मुतखडा) किती मोठा आहे? ऑपरेशन लागणार का ते इथेच जाणून घ्या!
किडनी स्टोनचा त्रास आजकाल खूप सामान्य झाला आहे. पाठीत किंवा पोटात अचानक असह्य वेदना होणे, लघवी करताना जळजळ होणे — हे सगळे किडनी स्टोनचे संकेत असू शकतात. अशा वेळी मनात एकच प्रश्न येतो — “माझा मुतखडा (किडनी स्टोन) किती मोठा आहे? आणि ऑपरेशन लागणार का?”
या प्रश्नांची योग्य उत्तरे फक्त एक अनुभवी तज्ज्ञ डॉक्टरच देऊ शकतात. डॉ. अखिल माने हे लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड, पुणे येथील यूरोलॉजिस्ट आणि किडनी स्टोन तज्ज्ञ आहेत. त्यांना युरोलॉजी क्षेत्रात १२ वर्षांचा अनुभव असून ते रोबोटिक यूरो सर्जन म्हणूनही ओळखले जातात. किडनी स्टोनपासून ते रोबोटिक सर्जरीपर्यंत सर्व प्रकारच्या उपचारांमध्ये ते पुण्यातील एक विश्वासार्ह नाव आहे.
मुतखडा (किडनी स्टोन) म्हणजे काय?
मुतखडा (किडनी स्टोन) म्हणजे किडनीमध्ये (मूत्रपिंडात) तयार होणारे कठीण खडे. लघवीतील काही घटक — जसे की कॅल्शियम, ऑक्सलेट, यूरिक आम्ल— एकत्र जमले की ते घट्ट होऊन दगडासारखे बनतात. याच दगडांना मूतखडा म्हणतात.
किडनी स्टोनचा साईज कसा मोजला जातो?
किडनी स्टोनचा साईज मिलिमीटर (mm) मध्ये मोजला जातो. हे मोजमाप Ultrasound (सोनोग्राफी) किंवा CT Scan द्वारे केले जाते.
साईजनुसार स्टोनचे प्रकार:
CT Scan हे सर्वात अचूक निदान साधन मानले जाते कारण त्यात स्टोनचा नेमका आकार, स्थान आणि किडनीवर किती परिणाम झाला आहे हे स्पष्टपणे दिसते.
किडनी स्टोनचा साईज आणि उपचार — कधी ऑपरेशन करणे गरजेचे असते?
हा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. स्टोनचा साईज, त्याची जागा आणि रुग्णाची लक्षणे यावर उपचार ठरतात.
१. लहान मुतखडा (१ ते ४ mm) — औषधे पुरेशी असतात:
४ mm पेक्षा लहान स्टोन बहुतेक वेळा स्वतःच लघवीतून बाहेर पडतात. यासाठी —
- भरपूर पाणी पिणे (दिवसातून ३ ते ४ लिटर)
- डॉक्टरांनी दिलेली वेदनाशामक आणि स्नायू शिथिल करणारी औषधे
- आहारात बदल करणे
- नियमित तपासणी करणे
२. मध्यम मुतखडा (५ ते ९ mm) — लेझर उपचार फायदेशीर:
५ ते ९ mm च्या स्टोनसाठी सहसा लेझर शस्त्रक्रिया केली जाते. यात —
URS (Ureteroscopy) + Laser — एक पातळ कॅमेरा लघवीच्या मार्गाने आत टाकून लेझरने स्टोन फोडला जातो. कोणताही चीर लागत नाही. रुग्ण १ ते २ दिवसांत घरी जाऊ शकतो.
३. मोठा मुतखडा (१० mm किंवा त्यापेक्षा जास्त) — RIRS किंवा PCNL शस्त्रक्रिया:
१० mm पेक्षा मोठ्या स्टोनसाठी खालीलपैकी एक प्रगत शस्त्रक्रिया केली जाते —
RIRS Surgery (Retrograde Intrarenal Surgery):
- हे एक अत्याधुनिक Laser Surgery तंत्र आहे
- यात एक लवचिक (flexible) दुर्बीण थेट किडनीत टाकली जाते
- लेझरने स्टोन अगदी बारीक धुळीसारखा केला जातो
- कोणताही कट किंवा टाका नाही
- हॉस्पिटलमध्ये फक्त १ ते २ दिवस राहावे लागते
- रिकव्हरी खूप जलद होते
- मूत्रपिंडाच्या आतल्या स्टोनसाठी हे सर्वोत्तम तंत्र मानले जाते
PCNL (Percutaneous Nephrolithotomy):
- पाठीतून एक छोटा छेद करून स्टोन काढला जातो
- खूप मोठे किंवा जटिल स्टोनसाठी वापरले जाते
- Mini PCNL मुळे कमी रक्त जाते आणि रिकव्हरी जलद होते
मुतखड्याच्या जागेनुसार उपचार बदलतात:
स्टोन कुठे आहे यावरही उपचार ठरतो —
- किडनीत असेल तर — RIRS Surgery किंवा PCNL
- युरेटरमध्ये (नळीत) असेल तर — URS Laser Surgery
- ब्लॅडरजवळ असेल तर — बहुतेक आपोआप निघतो, अन्यथा सिस्टोस्कोपी
ऑपरेशन कधी अटळ असते?
खालील परिस्थितीत ऑपरेशन करणे आवश्यक असते —
- स्टोन १० mm पेक्षा मोठा असेल
- स्टोन जागचा हलत नसेल आणि लघवी अडवत असेल
- किडनीत सूज (Hydronephrosis) आली असेल
- वारंवार किडनी इन्फेक्शन होत असेल
- तीव्र वेदना औषधांनी कमी होत नसेल
- किडनीचे कार्य कमी होत असेल
लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड, पुणे हे पुण्यातील एक प्रगत युरोलॉजिकल सेंटर आहे जिथे RIRS, Laser Surgery, PCNL आणि Robotic Surgery या सर्व इन-हाउस सर्जरी (In-house Surgery) उपलब्ध आहेत. म्हणजेच रुग्णाला उपचारासाठी वेगळ्या हॉस्पिटलमध्ये जाण्याची गरज नाही — सर्व सोयी एकाच छताखाली मिळतात.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
काही लक्षणे दिसल्यास त्वरित युरोलॉजिस्टकडे जाणे आवश्यक आहे —
- पाठीत किंवा पोटात असह्य वेदना होत असतील
- लघवीत रक्त दिसत असेल
- ताप आणि थंडी वाजत असेल (इन्फेक्शनचे लक्षण)
- लघवी अजिबात होत नसेल
- मळमळ आणि उलट्या थांबत नसतील
- आधी स्टोन होऊन गेला असेल आणि पुन्हा त्रास सुरू झाला असेल
या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्यास किडनीचे गंभीर नुकसान होऊ शकते. वेळेत तपासणी केली तर योग्य उपचार लवकर सुरू करता येतात.
डॉ. अखिल माने यांच्याशी सल्लामसलत करण्यासाठी तुम्ही Leela Superspeciality Hospital ला भेट देऊ शकता किंवा डॉ. अखिल माने यांच्या प्रोफाइलवर अधिक माहिती मिळवू शकता.
निष्कर्ष:
किडनी स्टोनचा साईज हा उपचाराचा मुख्य आधार असतो. लहान मुतखडा औषधांनी निघू शकतो, मध्यम मुतखड्यासाठी Laser Surgery for Kidney Stone उपयुक्त ठरते, तर मोठ्या मुतखड्यासाठी RIRS Surgery किंवा PCNL सारख्या प्रगत शस्त्रक्रिया आवश्यक असतात.
घाबरण्याचे कारण नाही — आजच्या तंत्रज्ञानामुळे किडनी स्टोनचे उपचार खूप सोपे आणि सुरक्षित झाले आहेत. लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड, पुणे येथे अत्याधुनिक उपकरणे आणि अनुभवी तज्ज्ञ डॉक्टरांसह सर्व उपचार एकाच ठिकाणी उपलब्ध आहेत.
डॉ. अखिल माने — पुण्यातील एक विश्वासार्ह Robotic Uro Surgeon आणि Kidney Stone Specialist — तुम्हाला योग्य निदान आणि सर्वोत्तम उपचार पर्याय देण्यासाठी सदैव तत्पर आहेत.
आजच अपॉइंटमेंट घ्या आणि मुतखड्या पासून कायमची सुटका मिळवा!
