लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनचे (मुतखड्याचे) वाढते प्रमाण — कारणे, लक्षणे आणि उपाय
आजकाल किडनी स्टोन फक्त प्रौढांचाच आजार राहिलेला नाही. पुणे, वाकड, पिंपरी-चिंचवड आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात लहान मुलांमध्ये मूत्रपिंडात खडे होण्याचे प्रमाण झपाट्याने वाढत आहे. बदललेली जीवनशैली, चुकीचा आहार, कमी पाणी पिणे आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव या गोष्टी मुलांमध्ये किडनी स्टोनसाठी कारणीभूत ठरत आहेत.
वाकड, पुणे येथील लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल मध्ये कार्यरत किडनी स्टोन तज्ज्ञ डॉ. अखिल माने सांगतात की, मुलांमध्ये मूत्रपिंडाचे आजार वेळीच ओळखले नाहीत तर ते गंभीर स्वरूप धारण करू शकतात. त्यामुळे पालकांनी लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये.
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोन होण्याची कारणे:
लहान मुलांमध्ये मूत्रपिंड समस्या निर्माण होण्यामागे अनेक कारणे असतात. मुख्य किडनी स्टोन कारणे पुढीलप्रमाणे आहेत:
- कमी पाणी पिणे — मुले खेळताना किंवा शाळेत पुरेसे पाणी पीत नाहीत. यामुळे मूत्र घट्ट होते आणि खडे तयार होतात.
- जास्त मीठ आणि प्रोटीनयुक्त आहार — जंक फूड, चिप्स, फास्ट फूड यांचे जास्त सेवन किडनी स्टोनला आमंत्रण देते.
- अनुवंशिकता — कुटुंबात कोणाला किडनी स्टोन असेल तर मुलांना होण्याची शक्यता अधिक असते.
- मूत्रमार्गाचे संसर्ग (UTI) — वारंवार मूत्रमार्गाचे संसर्ग झाल्यास खडे तयार होण्याची शक्यता वाढते.
- कॅल्शियम आणि ऑक्झलेटचे असंतुलन — शरीरातील खनिजांचे प्रमाण बिघडल्यास मूत्रपिंडात खडे जमा होतात.
- शारीरिक हालचालींचा अभाव — मोबाईल आणि टीव्हीसमोर तास न् तास बसणाऱ्या मुलांमध्ये हा त्रास अधिक दिसतो.
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनची लक्षणे:
मुलांमध्ये किडनी स्टोन लक्षणे प्रौढांपेक्षा वेगळी असू शकतात. पालकांनी खालील लक्षणांकडे लक्ष द्यावे:
- पोटाच्या खालच्या भागात किंवा पाठीत तीव्र वेदना
- लघवी करताना जळजळ किंवा वेदना होणे
- वारंवार लघवीला जाण्याची इच्छा होणे
- लघवीत रक्त दिसणे — लघवी गुलाबी किंवा लाल रंगाची दिसणे
- मळमळ आणि उलट्या होणे
- ताप येणे — विशेषतः संसर्ग असेल तर
- मूल अस्वस्थ राहणे, जेवण न करणे, रडत राहणे
ही लक्षणे दिसल्यास त्वरित युरोलॉजिस्ट पुणे येथे भेट द्यावी. उशीर केल्यास किडनीला इजा होऊ शकते.
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनचे प्रकार:
मुलांमध्ये प्रामुख्याने खालील प्रकारचे किडनी स्टोन आढळतात:
- कॅल्शियम ऑक्झलेट स्टोन — सर्वात सामान्य प्रकार. आहारातील ऑक्झलेटचे प्रमाण जास्त असल्यास होतो.
- कॅल्शियम फॉस्फेट स्टोन — मूत्रमार्गाच्या संसर्गाशी संबंधित.
- युरिक ॲसिड स्टोन — प्रोटीनयुक्त आहार जास्त असल्यास होतो.
- स्ट्रुव्हाइट स्टोन — वारंवार मूत्रमार्गाचे संसर्ग झाल्यास तयार होतो.
- सिस्टीन स्टोन — अनुवंशिक कारणांमुळे होणारा दुर्मिळ प्रकार.
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनचे निदान कसे केले जाते?
किडनी स्टोन तज्ज्ञ खालील तपासण्यांद्वारे निदान करतात:
- अल्ट्रासाऊंड — मुलांसाठी सर्वात सुरक्षित आणि प्राथमिक तपासणी. रेडिएशन नसल्यामुळे मुलांसाठी उपयुक्त.
- एक्स-रे — मोठ्या खड्यांसाठी उपयुक्त.
- CT स्कॅन — खड्याचे अचूक स्थान, आकार आणि प्रकार समजण्यासाठी.
- लघवी तपासणी — संसर्ग, रक्त आणि खनिजांचे प्रमाण तपासण्यासाठी.
- रक्त तपासणी — कॅल्शियम, युरिक ॲसिड आणि इतर खनिजांचे प्रमाण तपासण्यासाठी.
लवकर निदान केल्यास किडनी स्टोन उपचार अधिक सोपा आणि प्रभावी होतो.
लहान मुलांवर किडनी स्टोनचा उपचार कसा केला जातो?
किडनी स्टोन उपचार खड्याचा आकार, स्थान आणि मुलाचे वय यावर अवलंबून असतो. लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड येथे खालील उपचार उपलब्ध आहेत:
औषधोपचार:
- लहान खड्यांसाठी (५ मिमीपेक्षा कमी) भरपूर पाणी आणि औषधे पुरेशी असतात
- वेदनाशामक आणि लघवी वाढवणारी औषधे दिली जातात
- संसर्ग असल्यास प्रतिजैविके दिली जातात
RIRS Surgery (Retrograde Intrarenal Surgery):
- लहान मुलांसाठी सर्वात योग्य आणि सुरक्षित शस्त्रक्रिया
- कोणताही चीर न देता मूत्रमार्गातून दुर्बिणीद्वारे खडा काढला जातो
- लवकर बरे होणे आणि हॉस्पिटलमध्ये थांबण्याचा वेळ कमी
PCNL Surgery (Percutaneous Nephrolithotomy):
- मोठ्या आणि गुंतागुंतीच्या खड्यांसाठी
- पाठीत छोटी चीर देऊन थेट किडनीमधून खडा काढला जातो
- किडनी स्टोन ऑपरेशन खर्च पुणे मध्ये परवडणाऱ्या दरात उपलब्ध
शस्त्रक्रियेशिवाय उपचार शक्य आहे का?
हो — अनेक प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रियेशिवाय उपचार शक्य आहे.
- ५ मिमीपेक्षा कमी आकाराचे खडे — भरपूर पाणी आणि औषधांनी आपोआप निघू शकतात
- किडनी स्टोन घरगुती उपाय म्हणून कोमट पाणी, लिंबाचा रस, आणि संतुलित किडनी स्टोन आहार उपयुक्त ठरतो
- SWL (Shockwave Lithotripsy) — शॉक वेव्हद्वारे खड्याचे तुकडे केले जातात — शस्त्रक्रियेशिवाय
मात्र हे उपाय डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच करावेत. स्वतःच घरगुती उपाय करत बसू नये — यामुळे वेळ वाया जाऊन त्रास वाढू शकतो.
मुतखडा पुन्हा होऊ नये यासाठी काय करावे?
- मुलांना दिवसातून किमान ८ ते १० ग्लास पाणी पाजा
- जंक फूड, मीठ, आणि प्रोसेस्ड अन्नपदार्थ टाळा
- ताज्या फळे आणि भाज्यांचा समावेश करा — चांगला किडनी स्टोन आहार राखा
- मुलांना मैदानी खेळांसाठी प्रोत्साहन द्या
- शाळेत पाण्याची बाटली नेण्याची सवय लावा
- वर्षातून एकदा किडनीची तपासणी करा — विशेषतः अनुवंशिक इतिहास असल्यास
पालकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
- मूल वारंवार पोटदुखी किंवा लघवीची तक्रार करत असेल तर दुर्लक्ष करू नका
- लघवीत रक्त दिसणे हे कधीही सामान्य नाही — त्वरित डॉक्टरांना दाखवा
- ताप आणि पोटदुखी एकत्र असेल तर ती आणीबाणी असू शकते
- मुलाचे पाणी पिणे, लघवीचा रंग आणि वारंवारता यावर लक्ष ठेवा
- डॉक्टरांनी दिलेला आहार आणि औषधांचा कोर्स पूर्ण करा
डॉ. अखिल माने यांच्याकडून तज्ज्ञ सल्ला:
डॉ. अखिल माने, वाकड, पुणे येथील लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल मधील अनुभवी युरोलॉजिस्ट आणि किडनी स्टोन तज्ज्ञ, पालकांना सांगतात:
“लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनचे निदान वेळीच झाले तर बहुतेक प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रिया टाळता येते. पालकांनी मुलांच्या पाणी पिण्याच्या सवयींकडे आणि आहाराकडे लक्ष द्यावे. मूल वारंवार पोटदुखीची तक्रार करत असेल तर उशीर न करता तज्ज्ञ डॉक्टरांना भेटावे. वेळेवर उपचार केल्यास किडनीचे नुकसान पूर्णपणे टाळता येते.”
१२ वर्षांपेक्षा जास्त अनुभव आणि १०,००० पेक्षा जास्त रुग्णांवर यशस्वी उपचार केलेले डॉ. अखिल माने पुणे, वाकड, हिंजवडी, पिंपरी-चिंचवड आणि संपूर्ण PCMC परिसरातील रुग्णांसाठी उपलब्ध आहेत.
लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड — लहान मुलांसाठी किडनी स्टोन उपचार केंद्र, पुणे:
वाकड पुणे किडनी स्टोन उपचारासाठी लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड हे सर्वात विश्वासार्ह केंद्र आहे. येथे उपलब्ध सुविधा:
- अत्याधुनिक निदान सुविधा — अल्ट्रासाऊंड, CT स्कॅन, लघवी तपासणी
- RIRS Surgery आणि PCNL Surgery सारख्या प्रगत शस्त्रक्रिया
- मुलांसाठी विशेष काळजी आणि पालकांना समुपदेशन
- परवडणाऱ्या दरात किडनी स्टोन पुण्यात उपचार
- २४ तास रुग्णालय सेवा उपलब्ध
- हिंजवडी, बाणेर, पिंपरी-चिंचवड, बालेवाडी आणि संपूर्ण PCMC परिसरातून सहज पोहोचता येणारे ठिकाण
निष्कर्ष:
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोनचे वाढते प्रमाण ही एक गंभीर समस्या आहे — मात्र वेळेवर निदान आणि योग्य उपचाराने ती पूर्णपणे नियंत्रणात आणता येते. आपल्या मुलाची तक्रार ऐका, लक्षणे ओळखा, आणि त्वरित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
आपल्या मुलाच्या किडनी स्टोनसाठी आजच भेट द्या — डॉ. अखिल माने, लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड, पुणे.
संपर्क: +91 7689892020
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न:
लहान मुलांमध्ये किडनी स्टोन होण्याची मुख्य कारणे म्हणजे कमी पाणी पिणे, जंक फूडचे जास्त सेवन, अनुवंशिकता, वारंवार मूत्रमार्गाचे संसर्ग, आणि शरीरातील कॅल्शियम-ऑक्झलेटचे असंतुलन. आजकालच्या बदललेल्या आहार सवयी आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव हे देखील महत्त्वाचे घटक आहेत. वेळेवर निदान आणि योग्य किडनी स्टोन आहार यामुळे हा त्रास टाळता येतो.
हो — लहान आकाराचे खडे (५ मिमीपेक्षा कमी) भरपूर पाणी, औषधे आणि योग्य किडनी स्टोन आहाराने आपोआप निघू शकतात. मात्र मोठे आणि गुंतागुंतीचे खडे RIRS Surgery किंवा PCNL Surgery द्वारे काढणे आवश्यक असते. योग्य उपचार पद्धती ठरवण्यासाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला आवश्यक आहे.
पुण्यात मुलांच्या किडनी स्टोन उपचारासाठी डॉ. अखिल माने हे सर्वात विश्वासार्ह आणि अनुभवी किडनी स्टोन तज्ज्ञ आहेत. १२ वर्षांपेक्षा जास्त अनुभव आणि प्रगत RIRS व PCNL शस्त्रक्रियांमधील कौशल्यासाठी ते ओळखले जातात. ते लीला सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटल, वाकड येथे उपलब्ध आहेत. अपॉइंटमेंटसाठी +91 7689892020 वर संपर्क करा.
